Gelderse Opleiding voor Sportmassage
 

 

HET HIELSPOORSYNDROOM

Hieronder verstaat men: irritatie, overrekking, eventueel ruptuur van de fascia plantaris (voetgewelfband).

Oorzaken

Een stekende pijn onder het hielbeen wordt veroorzaakt door een ontsteking of een gedeeltelijk of totaal door­scheuren van de fascia plantaris die onder in de voet loopt. Het is een veel voorkomende oorzaak van hielpijn bij hardlopers. De pijn kan plotseling optreden bij de training wanneer de band scheurt, maar kan ook geleidelijk in de loop van vele dagen ontstaan. Gewoonlijk is er enige zwelling.
De fascia plantaris loopt van de onderkant van het os calcaneus naar os cuboideum en de phalanges II tot V. Hij dient als elastische steun van de onderkant van de voet, in het bijzonder van het voetgewelf. Wanneer er heel veel druk op de voetzool wordt uitgeoefend - zo veel dat de tenen zich spreiden en het voetgewelf wordt weggedrukt - kan de band overrekt worden en soms scheuren. Dat kan vier oorzaken hebben:

  1. Plotseling krachtig omdraaien waardoor grote druk op de weefsels aan de onderkant van de voet wordt uitgeoefend.
  2. Schoenen die het voetgewelf onvoldoende steunen in combinatie met sterke belasting.
  3. Schoenen waarvan de zolen niet soepel genoeg zijn. 
  4. Voeten met een te sterke pronatie. Mensen die hieraan lijden - dat wil zeggen dat hun voeten bij het lopen afplatten en naar binnen kantelen - hebben meer kans op een ruptuur van de fascia plantaris. Door het inzakken van het voetgewelf en het spreiden van de tenen wordt de band extra belast. Orthopedische voorzieningen, zoals steunzolen, kunnen dit verhelpen.

Ook al vindt er geen ruptuur plaats, bij langdurige sterke belasting kan door deze oorzaken ook overrekking van de fascia plantaris optreden.
Dit syndroom is zelden een enkelvoudig letsel. Eerst zal de pijn draaglijk zijn. Na afloop van de training of wedstrijd zal de hiel stijf worden en men zal een beetje mank lopen. De toestand wordt geleidelijk erger en ten slotte wordt normaal functioneren door de pijn onmogelijk.
Omdat men - ook al doet men niet meer aan sport - toch elke dag moet lopen, blijft het letsel regelmatig belast. De pogingen van het lichaam tot herstel worden steeds weer onderbroken. Het hele gebied begint ernstige ontstekingsverschijnselen te vertonen en de pijn wordt ondraaglijk.

Diagnose en behandeling
De diagnose is niet zo heel moeilijk te stellen en ligt voor de hand bij bovengenoemde klachten in combinatie met frequente sportbeoefening. Om precies de plek waar de pijn zit aan te duiden prikt de patiënt met zijn vinger in de onderkant van de hiel en vaak is dat precies de plek waar de fascia plantaris aan het hielbeen aanhecht. Die plek ligt ongeveer 2,5 cm voor de achterrand van de hiel.  ‘s Morgens is de hiel erg stijf, vaak kan men de badkamer slechts hinkend bereiken.
De patiënt heeft zelf al gemerkt dat langere perioden van rust de pijn doen verminderen en dat gebruik de zaak verergert.
Bij het onderzoek blijkt hevige drukpijn te bestaan boven de aanhechtingsplaats van de band. Er is een verdikking te voelen, het gevolg van zwelling en ontsteking. Op de tenen staan is pijnlijk evenals op de hielen lopen. In beide gevallen wordt de fascia plantaris belast. Het os calcaneus zelf is niet pijnlijk en aan de huid is niets te zien.
Op röntgenfoto's is meestal een normaal os calcaneus te zien, waaraan een uitsteeksel zit dat van het laagste punt van de hiel enkele millimeters vooruit steekt, precies op de plaats waar de band aanhecht. Daarom wordt deze kwaal ook wel hielspoorsyndroom genoemd. 
De voornaamste behandelingsmethoden zijn:


Controle van de schoenen: 


verminderen ze de belasting van de voetgewelfband? 

Zijn de zolen te stijf of te zacht? Vaak zal een verandering in de soort zool duide­lijke verlichting geven.

Als verandering van schoeisel niet helpt wordt een orthopedisch hulpmiddel zoals een steunzool voorgeschreven, waardoor het voetgewelf van buitenaf wordt gesteund en waardoor de band wordt ontzien.
De patiënten krijgen een hielkussentje van ongeveer 6 mm dikte in hun schoen. Er zijn hardlopers die baat vinden bij hielcups. Als alle schoenveranderingen niet helpen moet doorverwezen worden naar een sportarts of sportmedisch adviescentrum. Operatief ingrijpen is zelden nodig, maar wanneer niets anders helpt, heeft de (sport)arts andere behandelmethoden.


Bursitis aan de dorsale zijde van de hiel

Oorzaken

Er zijn sportlieden die een os calcaneus hebben dat dorsaal plat is in plaats van taps toelopend naar de inserie van de achillespees. Een sportschoen drukt dan hard tegen een van de scherpe hoeken van het os calcaneus. De grote druk op een kleine plek veroorzaakt irritatie. Ook bij een normale vorm van het os calcaneus kan dit voorkomen ten gevolge van frictie door slechtzittend schoeisel.
In ernstiger gevallen ontstaat een ontsteking van de bursa die tussen de achillespees en het os calcaneus  ligt. Als die ontsteking lang bestaat, verdikt de wand van de slijmbeurs en de hele beurs wordt groter. De vergrote beurs ziet eruit als een knobbel boven aan het os calcaneus, naast de achillespees. Dit soort knobbels komt vooral voor bij schaatsers, skiërs en lange afstandlopers. Een bursitis kan ook ontstaan door het dragen van schoenen met te hoge hakken.
Bij mensen die nooit schoenen dragen komt deze afwijking nauwelijks voor. De druk van de schoenen op die plek is de oorzaak ervan. Voeten met een zeer hoog voetgewelf, die meestal onvoldoende pronatie en vervlakking van het gewelf vertonen en voeten die juist een heel laag gewelf hebben, zijn voor deze bursitis het meest gevoelig.
Diagnose en behandeling
De verschijnselen van een plaatselijke verdikking ontstaan geleidelijk. Het duurt ongeveer twee tot drie maanden voor de knobbel erg pijnlijk wordt. In het begin is hij enigszins sponsachtig, een gevolg van de ontsteking. Door de voortdurende irritatie wordt de plek harder. In dat stadium wordt het dragen van de sportschoenen erg pijnlijk.
Bij onderzoek blijkt dat de knobbel drukgevoelig is. Er zijn grote knobbels die weinig pijn doen en kleine die heel erg gevoelig zijn. Dat is afhankelijk van de ernst van de bursitis. Bij het hardlopen blijkt de hiel star te worden gehouden.
De beste behandelingsmethoden zijn:


Ontstekingremmende medicijnen toedienen door een arts.

Een steunzool voorschrijven door een arts. Bij iemand met platvoeten moet de steunzool die het voetgewelf moet ondersteunen op maat worden gemaakt. Hiertoe wordt een afdruk van de voet gemaakt.

Op de plek van de knobbel het leer van de schoen laten oprekken door een schoenmaker die daar de apparatuur voor heeft, zodat irritatie door slecht zittend schoeisel wordt uitgeschakeld.

Achter in de schoen een laag zacht materiaal plakken met een opening op de plek van de knobbel, zodat de druk op de ontsteking kleiner wordt.

Er zijn verschillende fysiotechnische mogelijkheden ter behandeling van een bursitis.

Operatief ingrijpen komt in aanmerking als al het andere heeft gefaald. 

Ontsteking van de bursa van het hielkussen

Oorzaken
Het hielkussen is opgebouwd uit kleine hokjes die met vet zijn gevuld. Bij het lopen vangt het de schokken op en het stelt de huid in staat over het os calcaneus heen en weer te glijden. Tussen dit hielkussen en het os calcaneus ligt een bursa die ongeveer zo groot is als een rijksdaalder. Ook die fungeert als glijvlak.
Die bursa kan ontstoken raken. De oorzaak is meestal ouderdom of acute stress, zoals bij een sprong van te grote hoogte of bij een sprong waarbij verkeerd op een harde ondergrond wordt neergekomen. Het komt meer voor bij basketballspelers dan bij hardlopers, meer bij mannen dan bij vrouwen.